Hasanoğlan Köy Enstitüsü araştırmaları üzerine ağırlaşan kanal 1946 yılına ilişkin arşiv manzaralarını paylaştı
Amerikalı anlatıcı Anadolu Yakası Escort şu tabirleri kullandı Öğrenciler güne halk oyunlarıyla başlardı Köy Enstitüsü olarak bilinen bu en değerli gelişme eğitim alanında değerliydi Kız ve erkek öğrenciler birçok ağır işte birlikte çalışırdı
Hasanoğlan Köy Kartal Escort Enstitüsü 15’inci köy enstitüsüydü 1941 ve 1947 yılları ortasında faaliyet gösterdi
15 SORUDA KÖY ENSTİTÜLERİ
Zeki Sarıhan 15 Nisan 2014 tarihli yazısında Köy Enstitüleri’ni 15 soruda Odatv’ye anlattı
17 Nisan Maltepe Escort 1940 ta TBMM nde Köy Enstitüleri Yasası kabul edildi Kuruluşlarının 74 yılında Enstitüleri anma toplantıları düzenleniyor Bu vesile ile Köy Enstitüleri hakkında bildiğim gerçekleri 15 soruda özetlemek isterim
1 NEDEN Atalar Escort AÇILDILAR
Köy Enstitüleri İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç un 1939 da yayımlanan Canlandırılacak Köy isimli kitabında belirttiği münasebetlerle kapalı bir iktisat ve toplum hayatı yaşayan Türk köyüne kapitalist münasebetleri Cevizli Escort ve buna bağlı olarak da Kemalist ideolojiyi köyden yetişmiş aydınlar yoluyla sokmak emeliyle açıldılar 1940 istatistiklerine nazaran nüfusun yüzde 75 i köylerde yaşıyordu ve köyde tahsil çağındaki çocukların lakin yüzde 25 i tahsil imkânına sahipti Mevcut öğretmen yetiştirme sistemiyle köye ulaşmak ve köyün çehresini değiştirmek mümkün değildi
2 ENSTİTÜLERİN BAŞKA EĞİTİM KURUMLARINDAN FARKI NEYDİ
Türkiye de Fransız eğitim sisteminden aktarılma bir eğitim anlayışı vardı Bu sistem kentli burjuva toplumun muhtaçlıklarını göz önünde bulunduruyordu Mevcut sistem bilgi sahibi insan yetiştirmeye hizmet ediyordu Bununla feodalizm yıkılamaz ve köy nüfusu kapitalizme açılamazdı Enstitü öğrencisi hem bilgili hem de üretici olacaktı .
3 KÖY ENSTİTÜLERİ DEVRİMCİ KURUMLAR MIYDI
1940 ta Türkiye de devrimci olan bir cumhurbaşkanı hükümet yahut parlamento yoktu Kemalist ihtilal kabuklaşmış ve halkın sırtına bir yük haline gelmişti Enstitülerin sistemin aleyhine çalışarak emekçi ve köylülerin bürokratik kapitalist bir iktidarı yıkması yerine bir halk iktidarı kurulması maksadıyla var edildiğini söylemek aslında mümkün değildir Enstitülerle 1940 a kadar ülkede yerleştirilmeye çalışılan siyasi ve toplumsal sistemi köye de taşımak isteniyordu 17 Nisan 1940 ta Meclis görüşmelerinde yasaya tek bir muhalif oy bile çıkmaması sistemin ondan beklentilerine ispattır O periyotta ülkede özgür tartışma gerçek bir parlamenter hayat yoktu Bütün yasalar hükümetten geldiği üzere oy birliğe ile geçerdi
4 ENSTİTÜLER GEREK EĞİTİMDE GEREK SİYASİ HAYATIMIZDA NEDEN UNUTULMAZ BİR İZ BIRAKTI
Enstitüler köyün eğitilmesi konusunda özgün bir buluştu Türkiye nin şartlarını hesaba katmıştı Sırf bu durum eğitimcilerin ona ilgi duymasını haklı kılar Ama daha kıymetlisi enstitü etrafı halkçı bir iklim sundu ve burada sosyalist görüşler filizlenmeye başladı Şöyle de söylemek yanlış olmaz Enstitüler sistemden kaçırılmış kurumlardır Fakat hiçbir sistem kendi aleyhine işlecek bir uzvuna müsaade vermez Periyodun iktidarı bu kaçağı çok geçmeden fark etti ve onu yola getirdi İz bırakan unutulmayan sistem değil bu kaçak tır
5 ENSTİTÜLERDE HALKÇILIK NASIL FİLİZLENDİ
1940 ta Türkiye de halkçılığı baskı altına almış siyasi bir tek parti idaresi vardı Ama Türkiye büyük bir ülkedir 1920 li yılların solculuğu bastırılalı şimdi 15 20 yıl geçmişti Her an sola açılacak aydınlar mevcuttu ve bunlar CHP ve devlet içinde de bulunuyorlardı İsmail Hakkı Tonguç onun yardımcısı Ferit Oğuz Bayır onların seçtiği okul müdürleri hümanist Hasan Ali Yücel in gözetici kanatları altında kendilerine has bir alan yarattılar ve burada halka hizmet ruhuyla donanmış öğretmenler yetiştirmeye başladılar 1940 ların iktidar ideolojisi olan Kemalizminin gerek halk için gerek aydınlar ve gençlik için bir cazipliği kalmamıştı O tarihlerde ülkede iki akım alttan alta aydınları etkiliyordu Turancılık ve sosyalizm Birtakım yüksek tahsil kurumlarında Turancılık enstitülerde ise sosyalizm uç verdi Yoksul Baykurt un anılarında Köy Enstitülü Delikanlı bu durum açıkça anlatılmaktadır
6 KÖY ENSTİTÜLERİ NİYE KAPATILDI
Yönetim kısa vakitte Enstitülerin onlar için çizilmiş sonlar dışına taşmakta yani elden çıkmakta olduğunu görerek Tonguç başta olmak üzere yöneticilerini değiştirdi Köy kalkınması için düşünülen programlar da artık özgür piyasaya teslim edildiğinden enstitüler gereksiz hale getirildi 1954 te isimleri da değiştirilerek klasik birer öğretmen okulu yapıldılar
7 ENSTİTÜLER EMELİNE ULAŞTI MI
Enstitüler köyleri tanıyan eli kalem tutan vazifelerine bağlı bir öğretmen nesli yetiştirdi fakat onların köyün siyasi ekonomik ve toplumsal hayatını değiştirmeleri mümkün değildi Eğitim seferberliği toprak ıslahatı ve endüstrileşme ile bütünleşemedi Bütün enstitü takımları bir ortaya gelseydi bir liman ve 100 km asfalt karayolu yapamazlardı Bu işi İkinci Dünya Savaşı ndan sonra ülkeye girecek olan yabancı sermaye ve teknoloji başaracaktı Bu kalkınma hareketi ne yazık ki ülkeyi dışarıya bağımlı hale de getirdi
8 KÖYLÜLER KÖY ENSTİTÜLERİNE SAHİP ÇIKTI MI
Köy kalkınmasını köyün canlanmasını sağlamak için kurulan enstitüler kapatılırken köylüler bu kurumlara sahip çıkamadılar Esasen köylüler devlet tarafından pasif durumda tutuluyordu Hiçbir örgütleri yoktu Gençlere ise lakin Tan gazetesini tahrip edecekler ise müsaade veriliyordu Köylüler tek parti periyodunda yaşanan yoksulluk ve baskıdan kurtulma isteğindeydiler Kendilerini 1950 den sonra daha uygun hissettiler Hem çarıktan kara lastiğe geçebildiler hem de istedikleri partiye oy vermeye başladılar Bu ortada köy enstitüleri de kim vurduya gitti
9 ENSTİTÜLERİ AĞALAR YAHUT AMERİKA MI KAPATTIRDI
Her ikisi de hakikat değildir Bunlar kabahati İnönü nün üzerinden savuşturmak için üretilmiş komplo teorisidir Açılmaları da kapatılmaları da Türkiye nin kendi iç siyasi gelişmeler nedeniyledir Ağaların enstitülerin açılmalarına bir itirazları olmamıştı Siyasi nüfuzları da enstitüleri kapattıracak ölçekte değildi Amerikalı John Dewey enstitü tipi eğitimi öğütlemişti Enstitülerin sonu Amerika Türkiye ye girmeden daha 1946 da görünmüştü UNESCO bir kalkınma modeli olarak enstitü tipi kurumları az gelişmiş ülkelere önermiştir Lakin artık bunlar halkçı kurumlar değil kırsalı kapitalizme açan bir çeşit tarım okulu olacaktı
10 ENSTİTÜLERİN YETİŞTİRDİĞİ ÖĞRETMEN TİPOLOJİSİ NASILDIR
Enstitüler ortalama olarak Atatürkçü ve Halk Partili öğretmen yetiştirdi İçlerinde sosyalist olanlar pek azdı ve bunların bir kısmı da 1960 dan sonraki ortamda sosyalist oldular Bir enstitü mezununun en son yayımlanan anı kitabındaki şu satırlar ortalama enstitü çıkışlının görüşlerine örnek sayılabilir İleriki yıllarda da oldukça gözlemledim Halk bu türlü istiyor halkın dediği olur çeşidi siyasetler yapıldı Halka çok ödünler verildi Genç cumhuriyetin unsurları çiğnendi Hiçbir ihtilal halka danışılarak yapılmaz Halkın gelişmesine yönelik ihtilali başlangıçta halka anlatamazsınız Klasikleşmiş yapıyı kıramazsınız Fakat İsmail Hakkı Tonguç Ferit Oğuz Bayır ve Yoksul Baykurt üzere Enstitücüler olaya bu türlü bakmıyorlardı
11 KÖY ENSTİTÜLERİ YAŞASAYDI KÜRT HAREKETİ DE OLMAZ MIYDI
Bu görüş tamamiyle yanlıştır Bunu savunanlar enstitüler yaşasaydı Kürt nüfusun asimile edilmiş olacağını ya da Kürt köyleri de kalkınmış olacağından Kürtlerin tertipten şikâyeti olmayacağını varsayıyorlar Kürt hareketine Kürtlerin ister enstitüde ister lise yahut üniversitede okumuş kısmı tarafından önderlik yapılmaktadır ve bu hareket feodal bir hareket de değildir İster Köy Enstitüsü ister Öğretmen Okulu mezunu olsun öğretmenler onlarca yıl vazife yapsalar bile Kürt köylülerini asimile edemedi
12 KEMAL TAHİR VE ATİLLA İLHAN ÜZERE SOLCULARIN ENSTİTÜ ZITLIĞINI NASIL YORUMLAMAK GEREKİR
Türk edebiyatının bu iki bedelli isminden Kemal Tahir İttihatçıdır ve Kemalizme karşı olduğu için enstitülere de karşı olmuştur Atilla İlhan ise İnönü devrinde hapsedilip zulüm gördüğü için o devrin bir eseri olan enstitülere karşı olmuştur Her ikisinin tavrı da duygusaldır ve yanlıştır Bu olay herkese gerçek bir metot de sunmaktadır Tek Parti devri siyasi bakımdan berbat ise o periyotta yapılan her işin makus olmadığı ya da Köy Enstitülerinin güzel birer kurum olmasının Tek Parti devrinin siyasi yapısının da uygun olduğu yolundaki genellemelerden sakınmak gerekir
13 ENSTİTÜLER TEKRAR AÇILABİLİR Mİ
Enstitüler köylük bir ülkenin eğitim ve kalkınma projesi idi Günümüzde köy nüfusu yüzde 20 lere kadar inmiştir ve köyler kentlerle bütünleşmiştir Köye gidecek hizmetleri artık tek bir bireye yüklemek onu mecburi hizmetle 20 yıl köyde tutmak maaşının bir kısmı yerine kendisine toprak ve iş makineleri vermek mümkün değildir Enstitüler yaşasalardı bile 1960 lardan sonra fonksiyonlarını yitirirlerdi Zati taşımalı eğitimle köy okullarının büyük bir kısmı kapanmıştır 15 20 öğrencilik köy okullarını açıp bunları tek bir öğretmene teslim etmek de yanlışsız değildir
14 ENSTİTÜLERİN MİRASINDAN NASIL YARARLANABİLİRİZ
Enstitüler insanın yaparak yaşayarak öğrenmesi eğitim programlarının ülke şartlarına uygun olması okuma gayreti öğretmenlerin birer dava sahibi olması eğitimde fırsat eşitliği eğitim kurumlarda demokrasi üzere hususlarda ulusal eğitimde yararlanılacak değerli bir birikim bırakmıştır
15 KÖY ENSTİTÜLERİNİ EN ÂLÂ ANLATAN KİTAP HANGİSİDİR
Enstitüler hakkında ülkemizde 300 den fazla kitap yayımlandı Bunların kıymetli bir kısmı anılardır Enstitülerle ilgili en derli toplu olanı Kanadalı bir sosyolog olan Fy Kirby nin Fay Körbi 1960 sonrasında yayımlanmış Türkiye de Köy Enstitüleri kitabıdır Hususa dışarıdan bakabilmesi enstitüleri Türk eğitim tarihi içinde yerli yerine oturtması bilgilerinin sağlam ve tahlillerinin muteber olması alan araştırmalarına dayanması kitabın kıymetini artırmaktadır